کاربردپذیری فرهنگی

رابطهای کاربری در پایگاههای اطلاعاتی، نرم افزارهای کتابخانه ای، و فناوری های اطلاعاتی و ارتباطی چه ارتباطی با فرهنگ می توانند داشته باشند؟!، این سوالی است که شاید در نگاه اول کمی بی ربط باشد اما اگر در نظر بگیریم که اختلاف فرهنگی بین کاربران کشورهای مختلف تاثیر عمیقی در نوع بهره گیری آنها از فناوری و نهادینه شدن یا جذب فناوری در اقشار مختلف می شود بیراهه نرفته ایم. بحث در مورد فرهنگ و فناوری اطلاعات و ارتباطات بسیار پیچیده و در عین حال متنوع است و نیاز به بررسیهای عمیق پژوهشی، نظری و فکری دارد اما آنچه که در این مبحث کوتاه می خواهم به آن اشاره کنم، موضوع "کاربردپذیری فرهنگی، Cultural Usability" است. این اصطلاح ناظر به رابطه بین تنوع فرهنگی کاربران و واسطهای کاربری به کار رفته در فناوری های اطلاعاتی و ارتباطی در جوامع مختلف است. پروژه ای که در این خصوص در مقیاسی تقریبا جهانی انجام گرفته، نیازهای فرهنگی کاربران در سه کشور دانمارک، هند و چین را با واسطهای کاربری موجود در فناوریهای اطلاعاتی به کار گرفته شده در این سه کشور را بررسی کرده و نتایج آن در قالب چند مقاله و گزارش به جامعه علمی عرضه شده است. این موضوع جالب است که نوع بهره گیری کاربران از محصولات فناوری و تنوع فرهنگی کاربران کشورهای مختلف را چگونه میتوان با واسطهای مشترک کاربری، سازگار نمود. در سه چهار سال اخیر، تولیدکنندگان محصولات فناوری اطلاعات و ارتباطات، عمدتا به این نتیجه رسیده اند که نمی توان با یک ابزار مشترک، همه کاربران را در مقیاس جهانی جذب کرد. بر همین اساس نسخه های متعددی از محصولات را به زبانهای گوناگون عرضه کردند تا خلاء حاصل از عدم توجه به مقوله نیازهای فرهنگی کاربران را پر کنند. با این حال، بنابر پژوهشهای انجام گرفته در قالب این پروژه، "کاربرد پذیری فرهنگی" یکی از چالشهای اساسی برای طراحان ابزارها و افزارهای فناوری اطلاعات در مواجه با تنوع فرهنگی کاربران محسوب می شود. یکی از پژوهشهای انجام گرفته در این پروژه، بهترین مقاله پژوهشی کنفرانس سالانه روابط انسان و رایانه در سال 2009 قلمداد شده که به ارائه مدلی فرهنگی برای تعاملات بین انسان و رایانه پرداخته است. اطلاعات مربوط به این پروژه و مقالات و یافته های پژوهشی حاصل از آن در وب سایت پروژه موجود است. کاربردپذیری در کنار آزمون عملکردی و آزمون دسترس پذیری از جمله آزمونهای مهم و اساسی در ارزیابی و سنجش تعاملات کاربر- رایانه و در حوزه های مختلف فناوری اطلاعات است که به جهت آشنایی با این مفاهیم مطالعه کتاب "عصر اطلاعات و دولت دسترس پذیر" را پیشنهاد میکنم.