زمانی که پایان نامه ام را با هدف ارائه الگوی مفهومی دسترس پذیری وب از دیدگاه کاربران عادی شروع کردم، دانش بسیار اندکی در این مورد داشتم؛ و اگر خیلی دقیق تر و منصفانه تر بخواهم اعتراف کنم باید بگویم که اصلا از هیچ شناختی درباره ماهیت، چیستی، کارکرد و کاربرد دسترس پذیری وب برخوردار نبودم. اما حالا قضیه کمی فرق می کند. حالا دیگر می توانم بهتر برای این و آن توضیح بدهم که دسترس پذیری وب چیست، چه فایده ای دارد، چگونه می توان آن را ارزیابی کرد، چگونه می توان آن را عملیاتی کرد، چگونه می توانیم وب سایتی دسترس پذیر داشته باشیم، و خلاصه چطوری می توانیم وب سایتمان را از نظر دسترس پذیری ارزیابی و آزمایش کنیم. و این شد که الان من وقتی هر وب سایتی را مرور می کنم ناخودآگاه و در همان نگاه اول تمام ایرادها و اشکالات آن از نظر دسترس پذیری به چشمم می آید. طی این مدتی که روی این پایان نامه مشغول به تحقیق بودم تقریبا باید بگویم هر کدام از وب سایتهای وزارتخانه ای ایران را که جامعه پژوهش من را شکل می داده اند بیشتر از 10 بار مرور کرده ام و با جرآت باید همین جا اعلام کنم که همه این وب سایتها در زمینه دسترس پذیری وب و رعایت استانداردهای طراحی از این نظر، بسیار ضعیف هستند. این را هم پژوهش من ثابت کرده است و هم تحقیقی که سال قبل در این زمینه انجام شده. من برای این که بدانم وب مسترهای وب سایتهای وزارتخانه های ایرانی در زمینه دسترس پذیری وب تا چه حد شناخت و آگاهی دارند یکی از 4 پرسشنامه ام را برای آنها فرستادم و بعد از تجزیه و تحلیل اطلاعات گردآوری شده با این نتیجه رسیدم که 95 درصد وب مسترهای وب سایت وزارتخانه های دولت هیچ شناختی درباره دسترس پذیری وب نداشته اند. حتی یکی دو نفر نیز به این دلیل از تکمیل پرسشنامه ای که برایشان فرستاده بودم امتناع کردند و من ناچار شدم دست کم برای آشنا کردن آنها با این مفهوم توضیح مفصلی درباره چیستی و چرایی دسترس پذیری وب برایشان ارسال کنم. اما دسترس پذیری وب دقیقا چیست و چه کاربردی دارد؟!، این سوالی است که باید از ابتدا پاسخ آن داده شود و من سعی کرده ام قبلا و در همین وبلاگ درباره آن کمی بحث کنم. اصولا وقتی شما وب سایتی را طراحی می کنید از قبل بایستی به هدفهای طراحی آن، مخاطبان آن، کارکردهای وب سایت و ساختار فنی و محتوایی آن فکر کرده باشید و به قولی آن ها را ابتدا روی کاغذ پیاده سازی کنید. این امر منجر به این می شود که وب سایت طراحی شده، تمام و کمال، برای مقاصد و منظورهایی که طراحی شده است قابل استفاده باشد. اما اگر این وسط یکی از چند عاملی را که بالا به آن اشاره کردم نادیده گرفته شوند وب سایتی آنطوری که باید و شاید آن کارکرد مثبت و قابل انتظار را نخواهد داشت. یکی از مهم ترین و اساسی ترین فاکتورهای فوق "کاربر" است. اگر وبسایتی که طراحی شده است کاربر پسند نباشد، قابل استفاده برای کاربران نباشد، امکاناتی برای کاربران معلول و ناتوان در نظر نگرفته باشد،و در کل معیارهای کاربران را مورد توجه قرار نداده باشد، قطعا طراحی آن وب سایت هیچ سودی ندارد و یا دست کم به هدفهایی که مدنظر طراحان و مالکین آن بوده به خوبی دست پیدا نمی کند. اینجاست که پای "دسترس پذیری وب" به میان کشیده می شود.
دسترس پذیری و فناوری اطلاعات رابطه مستقیمی با یکدیگر دارند و اگر فناوری های اطلاعاتی و ارتباطی به ملاکها و استانداردهای دسترس پذیری توجه نداشته باشند، در کاربردپذیری و قابل استفاده بودن آنها برای کاربران مشکل ایجاد می شود. فناوریهای اطلاعاتی تحت وب و دسترس پذیری وب نیز از این قاعده مستثنی نیستند. امروزه وب سایتها، بازوی اجرایی دولت الکترونیک در محیط وب محسوب می شوند و اگر آنها از نظر دسترس پذیری به ضعفهایی دچار باشند، قطعا نماینده خوبی برای دولت الکترونیک در دنیای وب نخواهند بود. این ضعفی است که تمامی وب سایتهای دولتی و وزارتخانه ای ایرانی به آن دچار هستند و من باید اشاره کنم که وضعیت وب سایتهای وزارتخانه ای ایران از نظر دسترس پذیری بسیار تاسف انگیز است. موارد بیشمار و متعددی نظیر:
عدم سازگاری با صفحه خوانها؛عدم برخورداری از نسخه متنی برای دسترس های کند اینترنت و اینترنت خانگی و نیز موبایل؛
عدم برخورداری از امکاناتی نظیر بزرگنمایی فونت و قلم برای کاربرانی که به معلولیتهای کم بینایی دچار هستند و اشخاص سالمند؛
پس زمینه های نامناسب و ناسازگار با ساختار وب سایت؛
منوهای نامناسب و مبتنی بر جاوا اسکریپت که اغلب به درستی طراحی و طبقه بندی نشده اند؛
شلوغی و ازدحام بیش از حد اطلاعات و اخبار در صفحه اول که منجر به حجیم شدن آنها و بارگذاری بسیار کند آنها از یک طرف و سردرگمی کاربر در یافتن اطلاعات موردنیازش از طرف دیگر می شود؛
عدم توجه به دسته بندی اطلاعات و اخبار به نحوی که امکان یافتن اخبار و اطلاعات مورد نیاز در صفحات وب سایت برای کاربر معمولی به سختی میسر میشود؛
عدم استفاده از گزینه متن در پس زمینه تصویر (alt+text) برای کاربرانی که از صفحه خوانها استفاده می کنند. شایان ذکر است این فاکتور یکی از مهم ترین شاخصهای دسترس پذیری وب است که متاسفانه در اکثر وب سایتهای وزارتخانه ای ایران رعایت نمی شود.
طراحی صفحات با استفاده از فلش که بارگذاری آنها را در سرعتهای کند اینترنت بسیار مشکل می کند و نیز عدم توجه به این مسئله که فلش اصلا گزینه خوبی برای طراحی یک وب سایت دولتی و وزارتخانه ای نیست؛
عدم سازگاری بیشتر وب سایتها با مرورگرهای مختلف به نحوی که چیدمان و ساختار غالب وب سایتها در مرورگرهای فایرفاکس، سافاری و یا گوگل کروم به هم میریزد؛
عدم دقت در طراحی فرمها به نحوی که کاربر در هنگام تکمیل فرمهای مربوطه با مشکل مواجه می شود؛
عدم بهره گیری از نسخه انگلیسی برای برخی از وب سایتها؛
نبود اطلاعات تماس و ارتباط در وب سایت به طور شفاف و واضح؛
استفاده نابجا از تصاویر، عکسها، لوگوها و نظایر آن در جایجای مختلف وب سایت ها؛
طراحی بعضی از صفحات بصورت فریم های داخلی که امروزه کهنه و منسوخ شده است؛
طراحی ضعیف و عدم توجه به جنبه های زیبایی شناختی؛
رعایت نکردن اصول مرتبط با موتورهای جستجو؛
امکانات جستجوی ضعیف در وب سایتها؛
عدم تفکیک لینکهای پیوندی در متون وب سایت و عدم توجه به تفکیک رنگها در پس زمینه متون؛
نبود نسخه های متنی برای اخبار به منظور چاپ آنها،
نبود نسخه های صوتی برای اخبار و اطلاعات در قالب mp3 برای استفاده کاربران نابینا؛
و موارد بیشمار دیگر از جمله مشکلات و معضلاتی هستند که همه وب سایتهای وزارتخانه ای به آنها دچار هستند.
